Bỏ qua, tới nội dung chính
Cùng bạn chuẩn bị tốt hơn cho kỳ thi và hành trình công vụTin tuyển dụng mới · Tài liệu · Ôn thi Xem cập nhật →
CÔNG VIÊN CHỨCÔn thi vững vàng · Công vụ tự tin
Bài học 26/2026/TT-BTC

Điều 16. Quản lý, hạch toán vay của ngân sách nhà nước

Căn cứ: Điều 16, 26/2026/TT-BTC — Thông tư 26/2026/TT-BTC Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị định số 73/2026/NĐ-CP ngày 10 tháng 3 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước

Tóm tắt

Điều 16 quy định nguyên tắc quản lý, hạch toán các khoản vay của ngân sách nhà nước, bao gồm vay trong nước, vay ngoài nước, vay ODA và các khoản phát hành, hoán đổi, mua lại công cụ nợ. Các khoản vay phải trong phạm vi dự toán, hạch toán trên tài khoản ngân sách các cấp và xử lý chênh lệch tỷ giá, chênh lệch giá theo quy định.

Ý chính cần nhớ

  • ▸Vay NSNN chỉ được thực hiện trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền quyết định.
  • ▸Vay ngoại tệ hạch toán theo nguyên tệ và Đồng Việt Nam theo tỷ giá hạch toán do Bộ Tài chính quy định; Kho bạc Nhà nước điều chỉnh số dư nợ đầu tháng và xử lý chênh lệch tỷ giá cuối năm.
  • ▸Phát hành trái phiếu, tín phiếu Kho bạc, công trái xây dựng Tổ quốc hạch toán theo mệnh giá; chênh lệch giá được theo dõi trên tài khoản riêng và xử lý vào chi trả nợ lãi cuối năm.
  • ▸Hoán đổi trái phiếu: chênh lệch dương giảm dư nợ vay, chênh lệch âm tăng dư nợ vay, không hạch toán vào thu chi NSNN.
  • ▸Chủ dự án sử dụng vốn vay ODA chịu trách nhiệm xác định và áp dụng tỷ giá quy đổi khi đề nghị Kho bạc Nhà nước hạch toán ghi thu, ghi chi.

Lưu ý dễ nhầm

  • Nhầm lẫn giữa xử lý chênh lệch tỷ giá (theo dõi riêng, cuối năm mới hạch toán thu chi) và chênh lệch giá công cụ nợ (cuối năm hạch toán giảm/tăng chi trả nợ lãi).
  • Cho rằng mọi khoản vay đều được hạch toán theo giá thị trường, trong khi phát hành trái phiếu, tín phiếu, công trái hạch toán theo mệnh giá.
  • Nhầm việc điều chỉnh giảm vay trong nước khi được phép giãn thêm nguồn Chính phủ cho vay lại: phải bảo đảm tổng mức vay không vượt dự toán; nếu vượt thì báo cáo Bộ Tài chính để trình Chính phủ.

Giải thích

Điều 16 Thông tư 26/2026/TT-BTC hướng dẫn quản lý, hạch toán các khoản vay của ngân sách nhà nước. Thứ nhất, các khoản vay chỉ được thực hiện trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền quyết định, hạch toán trên tài khoản của ngân sách các cấp tương ứng. Nếu địa phương được giao dự toán có vay trong nước và vay từ nguồn Chính phủ cho vay lại, khi thực hiện được phép giãn thêm nguồn Chính phủ cho vay lại nhưng phải giảm tương ứng vay trong nước để tổng mức vay không vượt dự toán; nếu không có hoặc đã có vay trong nước dẫn đến vượt dự toán thì báo cáo Bộ Tài chính để trình Chính phủ. Thứ hai, vay ngoại tệ hạch toán theo nguyên tệ và Đồng Việt Nam theo tỷ giá hạch toán do Bộ Tài chính quy định; Kho bạc Nhà nước định kỳ đầu tháng điều chỉnh số dư nợ, theo dõi chênh lệch tỷ giá trên tài khoản riêng (không hạch toán vào thu chi ngân sách) và cuối năm xử lý vào thu chi NSNN. Chủ dự án vay ODA chịu trách nhiệm xác định tỷ giá quy đổi khi đề nghị Kho bạc Nhà nước ghi thu, ghi chi. Thứ ba, phát hành trái phiếu, tín phiếu Kho bạc, công trái xây dựng Tổ quốc hạch toán theo mệnh giá; chênh lệch giá bán so với mệnh giá hoặc giá mua lại so với mệnh giá gốc được theo dõi trên tài khoản riêng, cuối năm chênh lệch dương giảm chi trả nợ lãi, chênh lệch âm tăng chi trả nợ lãi. Hoán đổi trái phiếu: chênh lệch dương giảm dư nợ vay, chênh lệch âm tăng dư nợ vay, không hạch toán vào thu chi NSNN.
Nguyên văn Điều 16. Quản lý, hạch toán vay của ngân sách nhà nước
1. Các khoản vay của ngân sách nhà nước được thực hiện trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền quyết định và được quản lý, hạch toán, kế toán trên tài khoản của ngân sách các cấp tương ứng. Trường hợp dự toán ngân sách địa phương được giao có các khoản vay trong nước và vay từ nguồn Chính phủ vay về cho vay lại, trong quá trình thực hiện được phép giãn ngân thêm nguồn Chính phủ vay về cho địa phương vay lại, nhưng phải điều chỉnh giảm tương ứng số vay trong nước để bảo đảm tổng mức vay không vượt quá dự toán được giao; trường hợp không có khoản vay trong nước hoặc đã có khoản vay trong nước dẫn đến tổng mức vay vượt quá dự toán được giao thì địa phương báo cáo Bộ Tài chính để báo cáo Chính phủ xem xét, quyết định theo quy định tại khoản 5, Điều 3 Nghị định số 73/2026/NĐ-CP của Chính phủ. 2. Các khoản vay bằng ngoại tệ được hạch toán kế toán theo nguyên tệ và Đồng Việt Nam theo tỷ giá hạch toán do Bộ Tài chính quy định. Định kỳ vào đầu tháng, Kho bạc Nhà nước thực hiện điều chỉnh lại số dư nợ bằng Đồng Việt Nam của các cấp ngân sách theo tỷ giá hạch toán do Bộ Tài chính quy định; đồng thời, số phát sinh chênh lệch tăng, giảm (nếu có) tương ứng do đánh giá lại dư nợ được hạch toán, theo dõi riêng trên tài khoản chênh lệch tỷ giá (không hạch toán vào thu, chi ngân sách) để bảo đảm cân đối thu, chi ngân sách theo đúng tỷ giá đã hạch toán ngân sách tại thời điểm phát sinh khoản vay. Kết thúc năm ngân sách, Kho bạc Nhà nước xử lý các khoản chênh lệch tỷ giá để hạch toán thu, chi ngân sách nhà nước theo quy định. Chủ dự án sử dụng nguồn vay ODA chịu trách nhiệm về việc xác định và áp dụng tỷ giá quy đổi khi đề nghị Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch hạch toán ghi thu, ghi chi các khoản chi bằng ngoại tệ theo quy định. 3. Hạch toán, kế toán các khoản phát hành, hoàn đổi, mua lại công cụ nợ trong nước vào ngân sách nhà nước: a) Các khoản vay thông qua phát hành trái phiếu, tín phiếu Kho bạc, công trái xây dựng Tổ quốc được hạch toán kế toán theo giá trị mệnh giá; b) Trường hợp có phát sinh chênh lệch giá bán trái phiếu, tín phiếu Kho bạc, công trái xây dựng Tổ quốc so với giá trị mệnh giá, chênh lệch giữa giá trị mệnh giá gốc trái phiếu được mua lại so với giá mua lại, thì số chênh lệch được kế toán theo dõi trên tài khoản riêng; kết thúc năm, căn cứ vào số dư tài khoản riêng nêu trên, trường hợp chênh lệch dương thì hạch toán giảm tương ứng chi trả nợ lãi của ngân sách, trường hợp chênh lệch âm được hạch toán tăng chi trả nợ lãi của ngân sách; c) Đối với các khoản phát sinh chênh lệch giá trị mệnh giá của trái phiếu bị hoán đổi so với trái phiếu được hoán đổi, không hạch toán vào thu, chi ngân sách nhà nước; trường hợp chênh lệch dương thì hạch toán giảm dư nợ vay của ngân sách, trường hợp chênh lệch âm thì hạch toán tăng dư nợ vay của ngân sách ngay sau khi thực hiện hoán đổi trái phiếu.

Bài học được biên soạn tự động từ toàn văn chính thức và kiểm tra đối chiếu với nguyên văn Điều luật. Khi có khác biệt, nguyên văn văn bản là căn cứ.