Bài học
89/2025/QH15
Điều 61. Xử lý tăng, giảm thu, chi so với dự toán trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước
Căn cứ: Điều 61, 89/2025/QH15 — Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15
Tóm tắt
Quy định việc điều chỉnh nhiệm vụ chi khi thu tăng hoặc không đạt dự toán; sử dụng số tăng thu và dự toán chi còn lại khi kết thúc năm ngân sách; thưởng vượt dự toán thu; xử lý hụt thu ngân sách địa phương.
Ý chính cần nhớ
- ▸Khi số thu dự kiến tăng hoặc không đạt so với dự toán, Chính phủ, Ủy ban nhân dân quyết định điều chỉnh nhiệm vụ chi theo điểm a khoản 2 và điểm a khoản 3 Điều 54 Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15.
- ▸Kết thúc năm ngân sách, số tăng thu so với dự toán và dự toán chi còn lại của cấp ngân sách được sử dụng cho: giảm bội chi, tăng chi trả nợ; bổ sung tăng dự phòng ngân sách và tăng quỹ dự trữ tài chính; bổ sung nguồn thực hiện chính sách tiền lương; tăng chi đầu tư một số dự án quan trọng; thực hiện một số chính sách an sinh xã hội; thực hiện nhiệm vụ quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều này.
- ▸Chính phủ quyết định sử dụng số tăng thu, dự toán chi còn lại của ngân sách trung ương và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
- ▸Ủy ban nhân dân quyết định sử dụng số tăng thu, dự toán chi còn lại của ngân sách cấp mình và báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân cùng cấp, báo cáo Hội đồng nhân dân cùng cấp tại kỳ họp gần nhất.
- ▸Thưởng vượt dự toán thu: ngân sách trung ương trích không quá 20% số tăng thu từ các khoản thu phân chia quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 36 để thưởng cho địa phương có tăng thu, nhưng không vượt quá số tăng thu so với mức thực hiện năm trước;
- ▸Thưởng từ tăng thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu qua biên giới đất liền: ngân sách trung ương trích không quá 10% số tăng thu thưởng cho địa phương, nhưng không vượt quá số tăng thu so với mức thực hiện năm trước.
- ▸Kết thúc năm ngân sách, nếu ngân sách địa phương hụt thu do nguyên nhân khách quan, sau khi điều chỉnh giảm nhiệm vụ chi và sử dụng các nguồn lực tài chính hợp pháp khác mà chưa bảo đảm cân đối thì ngân sách cấp trên hỗ trợ ngân sách cấp dưới trực tiếp theo khả năng của ngân sách cấp trên.
Lưu ý dễ nhầm
- Nhầm tỷ lệ thưởng vượt thu từ các khoản thu phân chia là 10%, thực tế là không quá 20%.
- Nhầm tỷ lệ thưởng vượt thu từ thuế xuất khẩu, nhập khẩu qua biên giới đất liền là 20%, thực tế là không quá 10%.
- Cho rằng mọi trường hợp hụt thu đều được ngân sách cấp trên hỗ trợ, thực tế chỉ khi do nguyên nhân khách quan và sau khi đã điều chỉnh giảm chi, sử dụng các nguồn lực hợp pháp khác mà vẫn chưa cân đối.
Giải thích
Điều 61 hướng dẫn xử lý khi thu, chi thực tế khác dự toán. Khi thu tăng hoặc không đạt, Chính phủ và Ủy ban nhân dân quyết định điều chỉnh nhiệm vụ chi theo quy định tại Điều 54. Kết thúc năm ngân sách, số tăng thu và dự toán chi còn lại được dùng để giảm bội chi, trả nợ, bổ sung dự phòng, quỹ dự trữ tài chính, nguồn cải cách tiền lương, tăng chi đầu tư dự án quan trọng, thực hiện chính sách an sinh xã hội và các nhiệm vụ khác. Chính phủ quyết định sử dụng tăng thu của ngân sách trung ương, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội; Ủy ban nhân dân quyết định với ngân sách cấp mình, báo cáo Thường trực và Hội đồng nhân dân cùng cấp. Về thưởng vượt thu, ngân sách trung ương trích không quá 20% số tăng thu từ các khoản thu phân chia để thưởng cho địa phương, và không quá 10% số tăng thu từ thuế xuất khẩu, nhập khẩu qua biên giới đất liền, nhưng không vượt quá mức tăng so với thực hiện năm trước. Cuối cùng, nếu địa phương hụt thu do nguyên nhân khách quan, sau khi đã giảm chi và dùng các nguồn lực hợp pháp khác mà vẫn không cân đối, ngân sách cấp trên hỗ trợ trực tiếp theo khả năng.
Nguyên văn Điều 61. Xử lý tăng, giảm thu, chi so với dự toán trong quá trình chấp
hành ngân sách nhà nước
1. Trường hợp số thu dự kiến tăng hoặc không đạt so với dự toán được Quốc
hội, Hội đồng nhân dân quyết định, Chính phủ, Ủy ban nhân dân quyết định điều
chỉnh nhiệm vụ chi theo quy định tại điểm a khoản 2 và điểm a khoản 3 Điều 54
của Luật này.
2. Kết thúc năm ngân sách, số tăng thu so với dự toán, dự toán chi còn lại của
cấp ngân sách được sử dụng cho các nội dung sau đây:
a) Giảm bội chi, tăng chi trả nợ, bao gồm trả nợ gốc và lãi;
b) Bổ sung tăng dự phòng ngân sách trong phạm vi quy định tại khoản 1 Điều 10
của Luật này và tăng quỹ dự trữ tài chính trong phạm vi quy định tại khoản 1 Điều 11
của Luật này;
c) Bổ sung nguồn thực hiện chính sách tiền lương;
d) Tăng chi đầu tư một số dự án quan trọng;
đ) Thực hiện một số chính sách an sinh xã hội;
e) Thực hiện nhiệm vụ quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều này.
Chính phủ quyết định sử dụng số tăng thu so với dự toán, dự toán chi còn lại
của ngân sách trung ương và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội kết quả thực
hiện, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Ủy ban nhân dân quyết định sử dụng
82 CÔNG BÁO/Số 969 + 970/Ngày 24-7-2025
số tăng thu so với dự toán, dự toán chi còn lại của ngân sách cấp mình và báo cáo
Thường trực Hội đồng nhân dân cùng cấp kết quả thực hiện, báo cáo Hội đồng
nhân dân cùng cấp tại kỳ họp gần nhất.
3. Thưởng vượt dự toán thu:
a) Trường hợp có tăng thu so với dự toán từ các khoản thu phân chia quy định tại
các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 36 của Luật này và ngân sách trung ương không
hụt thu so với dự toán, ngân sách trung ương trích một phần theo tỷ lệ không quá 20%
của số tăng thu các khoản thu phân chia này để thưởng cho địa phương có tăng thu,
nhưng không vượt quá số tăng thu so với mức thực hiện năm trước;
b) Trường hợp địa phương có số thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu qua biên
giới đất liền tăng so với dự toán trung ương giao, ngân sách trung ương trích một
phần theo tỷ lệ không quá 10% số tăng thu thưởng cho địa phương nhưng không
vượt quá số tăng thu so với mức thực hiện năm trước;
c) Căn cứ vào mức thưởng do Chính phủ quyết định, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh
quyết định sử dụng số được thưởng vượt thu để đầu tư xây dựng các chương trình,
dự án kết cấu hạ tầng, thực hiện các nhiệm vụ quan trọng, thưởng cho ngân sách
cấp xã;
d) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quy định việc
thưởng vượt thu so với dự toán từ các khoản thu phân chia giữa ngân sách cấp tỉnh
và ngân sách cấp xã.
4. Trường hợp phân bổ cho các chương trình, nhiệm vụ, dự án ngoài kế hoạch
đầu tư công trung hạn từ nguồn tăng thu so với dự toán, dự toán chi còn lại của cấp
ngân sách theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này thực hiện theo quy định
của Chính phủ.
5. Kết thúc năm ngân sách, trường hợp ngân sách địa phương hụt thu so với dự
toán do nguyên nhân khách quan, sau khi đã thực hiện điều chỉnh giảm nhiệm vụ chi
theo quy định tại khoản 1 Điều này và sử dụng các nguồn lực tài chính hợp pháp khác
của địa phương mà chưa bảo đảm được cân đối ngân sách địa phương thì ngân sách cấp
trên hỗ trợ ngân sách cấp dưới trực tiếp theo khả năng của ngân sách cấp trên.
Bài học được biên soạn tự động từ toàn văn chính thức và kiểm tra đối chiếu với nguyên văn Điều luật. Khi có khác biệt, nguyên văn văn bản là căn cứ.