Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025: các Điều hay hỏi và chỗ dễ nhầm

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/10/2025 và đang là văn bản được tìm đọc nhiều nhất trong thư viện Điều luật của Công Viên Chức. Người tìm thường cần một câu trả lời rất cụ thể: điều nào quy định chấp nhận rủi ro, ai được giao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu, quỹ đầu tư mạo hiểm do ai lập. Bài này gom các câu hỏi đó lại, trả lời ngắn theo đúng Điều luật và chỉ chỗ đọc nguyên văn.

Bài phù hợp với người ôn thi viên chức, công chức khối khoa học – công nghệ, viên chức trường đại học, viện nghiên cứu, và người tham gia các cuộc thi tìm hiểu pháp luật về khoa học, công nghệ.

Rủi ro trong nghiên cứu được chấp nhận đến đâu?

Đây là nội dung của Điều 9 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Luật chấp nhận bốn nhóm rủi ro: rủi ro trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo; rủi ro trong thử nghiệm có kiểm soát; rủi ro trong đầu tư mạo hiểm; và rủi ro khác theo quy định của Chính phủ. Điều kiện đi kèm là phải có biện pháp quản trị rủi ro phù hợp.

Phần hay bị hỏi nhất là hệ quả pháp lý khi kết quả không đạt mục tiêu:

• Tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu được loại trừ trách nhiệm hành chính, miễn trách nhiệm dân sự đối với thiệt hại cho Nhà nước, nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định và không gian lận, không cố ý vi phạm, không sử dụng sai mục tiêu, phạm vi kinh phí.
• Tổ chức chủ trì dùng ngân sách nhà nước không phải hoàn trả kinh phí đã sử dụng đúng mục tiêu, phạm vi khi kết quả không đạt mục tiêu đề ra.
• Người phê duyệt, quản lý nhiệm vụ cũng được loại trừ trách nhiệm hành chính, miễn trách nhiệm dân sự nếu tuân thủ đầy đủ quy định.
• Trách nhiệm hình sự được loại trừ theo Bộ luật Hình sự đối với rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ.

Chỗ hay nhầm: “loại trừ trách nhiệm hành chính, miễn trách nhiệm dân sự” và “loại trừ trách nhiệm hình sự” là hai chế định khác nhau. Câu hỏi trắc nghiệm thường tráo hai cụm này. Và không phải mọi rủi ro đều đương nhiên được chấp nhận: phải đúng quy định và có biện pháp quản trị rủi ro.

Thử nghiệm có kiểm soát là gì, kéo dài bao lâu?

Điều 21 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo định nghĩa thử nghiệm có kiểm soát: cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép tổ chức, doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ, quy trình, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới mà pháp luật chưa có quy định hoặc khác quy định hiện hành, trong phạm vi, thời gian, không gian có giới hạn. Mốc thời gian cần nhớ theo bài học của Điều này: tối đa 03 năm, gia hạn một lần không quá 03 năm.

Ai sở hữu kết quả nghiên cứu dùng ngân sách nhà nước?

Điều 25 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quy định cơ chế tự động giao quyền: tổ chức chủ trì nhiệm vụ được Nhà nước tự động giao quyền quản lý, sử dụng, sở hữu phần kết quả tương ứng với kinh phí ngân sách, không phải làm thủ tục, không phải bồi hoàn. Tổ chức, cá nhân góp tài sản, tài chính là chủ sở hữu kết quả theo tỷ lệ đóng góp, trừ khi có thỏa thuận khác.

Hai điểm ra đề hay dùng:

• Có ba trường hợp ngoại lệ không tự động giao quyền (điểm a, b, c khoản 2), trong đó có lĩnh vực quốc phòng, an ninh khi tổ chức chủ trì không thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.
• Mốc để Nhà nước thu hồi hoặc cho tổ chức khác sử dụng kết quả là 03 năm kể từ ngày kết thúc nhiệm vụ (khoản 5), không phải 05 năm.

Tài sản được trang bị để làm nhiệm vụ đi theo cùng logic, tại Điều 24 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: tài sản từ ngân sách được tự động giao cho tổ chức chủ trì ngay sau khi trang bị, không làm thủ tục giao quyền, không bồi hoàn, không ghi tăng vốn nhà nước vào doanh nghiệp. Tài sản từ nguồn ngoài ngân sách xử lý theo cơ chế khác.

Quỹ đầu tư mạo hiểm của địa phương do ai thành lập?

Theo Điều 40 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm của địa phương do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập, căn cứ nguồn lực và nhu cầu thực tiễn. Quỹ quốc gia và quỹ địa phương được cấp vốn điều lệ từ ngân sách, hoạt động theo nguyên tắc thị trường, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và không áp dụng yêu cầu bảo toàn vốn theo từng năm tài chính, từng dự án. Câu hỏi hay gài “bảo toàn vốn hằng năm” — đó là phương án sai.

Tổng công trình sư có quyền gì đặc biệt?

Điều 53 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đặt ra chức danh tổng công trình sư cho chương trình, nhiệm vụ đặc biệt, chương trình phát triển công nghệ chiến lược và nhiệm vụ quy mô lớn. Tổng công trình sư quyết định vấn đề kỹ thuật, phê duyệt thay đổi thiết kế lớn, được bảo lưu ý kiến. Ngoài ưu đãi chung tại Điều 55 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tổng công trình sư còn có ưu đãi riêng về lương, nhà ở, phương tiện. Đề thi hay hỏi để phân biệt ưu đãi chung và ưu đãi riêng.

Những câu “ăn điểm” dễ bỏ sót

• Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam là 18/5 hằng năm (Điều 7 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo). Đây là ngày tôn vinh, không phải ngày nghỉ lễ.
• Liêm chính khoa học (Điều 8 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo) có bốn hành vi vi phạm nghiêm trọng: ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích, làm sai lệch bản chất nghiên cứu. Hai hành vi sau hay bị bỏ sót.
• Thù lao tham gia nhiệm vụ theo Điều 13 Thông tư 39/2025/TT-BKHCN: chủ nhiệm nhiệm vụ tối đa 70 triệu đồng/người/tháng, các chức danh khác tối đa 0,8 lần mức của chủ nhiệm. Không phải ai cũng được mức 70 triệu.

Ôn tiếp thế nào

Đọc lướt bảng “Các Điều được tìm đọc nhiều nhất” ở đầu bài, mở từng Điều để xem phần “Lưu ý dễ nhầm”, rồi làm đề luyện tập theo văn bản:

• Luyện tập Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 93/2025/QH15
• Luyện tập Nghị định 267/2025/NĐ-CP
• Luyện tập Thông tư 39/2025/TT-BKHCN
• Luyện tập Thông tư 37/2025/TT-BKHCN (chức danh khoa học, công nghệ)

Nếu bạn đang chuẩn bị thi viên chức tại trường đại học hoặc viện nghiên cứu, xem thêm tuyển dụng viên chức đại học 2026 và phần kiến thức chung thi viên chức.

Bài viết được biên soạn với sự hỗ trợ của AI từ các bài học Điều luật và ngân hàng câu hỏi trên Công Viên Chức. Khi có khác biệt, nguyên văn văn bản là căn cứ.