Luật Ngân sách nhà nước 2025 và Nghị định 73/2026: 7 chỗ hay hiểu sai khi ôn thi

Câu hỏi về ngân sách nhà nước, đầu tư công và đấu thầu ít khi khó vì kiến thức sâu. Chúng khó vì con số và chủ thể: 30/9 hay 31/12, Thủ tướng hay Bộ Tài chính, 28 ngày hay 10 ngày. Bài này đi thẳng vào những chỗ người ôn thi công chức khối tài chính – kế toán – kho bạc (và người dự các cuộc thi tìm hiểu pháp luật) hay chọn nhầm, theo bốn văn bản: Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15, Nghị định 73/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật này, Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đấu thầu.

Hiểu sai 1: “Khoản thu nào thì chi cho việc đó”

Ngược lại. Điều 7 Luật Ngân sách nhà nước đặt nguyên tắc: thu từ thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác được tổng hợp đầy đủ vào cân đối ngân sách, không gắn với nhiệm vụ chi cụ thể, trừ trường hợp pháp luật quy định. Cùng Điều này: vay bù đắp bội chi chỉ dùng cho chi đầu tư phát triển, không dùng cho chi thường xuyên.

Hiểu sai 2: “Dự toán chưa chi hết thì cuối năm hủy”

Điều 31 Nghị định 73/2026/NĐ-CP liệt kê các khoản được chuyển nguồn sang năm sau, trong đó có dự toán bổ sung sau ngày 30/9 (trừ khoản đã hết nhiệm vụ chi), chi đầu tư phát triển được kéo dài theo Luật Đầu tư công, kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia. Hai bẫy hay gặp:

• Kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia được sử dụng đến 31/12 năm sau, không phải 31/12 năm thực hiện dự toán.
• Dự toán bổ sung sau 30/9 đã hết nhiệm vụ chi thì không được chuyển nguồn.

Hiểu sai 3: “Kết dư ngân sách cấp nào cũng trích 50% vào quỹ dự trữ”

Điều 33 Nghị định 73/2026/NĐ-CP tách hai trường hợp, xử lý sau khi Quốc hội, Hội đồng nhân dân phê chuẩn quyết toán:

• Kết dư ngân sách trung ương, cấp tỉnh: trước hết trả nợ gốc, lãi các khoản vay chưa bố trí đủ nguồn; phần còn lại trích 50% vào quỹ dự trữ tài chính cùng cấp, 50% hạch toán vào thu ngân sách năm sau (quỹ đã đủ 25% dự toán chi hằng năm thì hạch toán hết vào thu năm sau).
• Kết dư ngân sách cấp xã: hạch toán vào thu ngân sách năm sau — không trích quỹ dự trữ.

Khi xác định kết dư, tổng chi không bao gồm các khoản vay và chi từ nguồn vay.

Hiểu sai 4: “Bộ Tài chính quyết định dùng dự phòng ngân sách trung ương”

Theo Điều 25 Nghị định 73/2026/NĐ-CP (dẫn khoản 4 Điều 10 Luật Ngân sách nhà nước), dự phòng ngân sách trung ương do Thủ tướng Chính phủ quyết định. Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội — không báo cáo thẳng Quốc hội.

Hiểu sai 5: “Thời gian bố trí vốn tính cả lúc chuẩn bị đầu tư”

Điều 57 Luật Đầu tư công: thời gian bố trí vốn tính liên tục từ năm đầu tiên đến năm hoàn thành, không gồm thời gian chuẩn bị đầu tư và quyết toán. Cơ chế gia hạn có điều kiện theo nhóm và quy mô dự án — không phải mọi dự án nhóm A đều được gia hạn như nhau.

Hiểu sai 6: “Giá gói thầu cập nhật trước ngày phát hành hồ sơ mời thầu”

Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP: giá gói thầu tính đúng, tính đủ, gồm cả dự phòng, phí, lệ phí, thuế, và được cập nhật trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần. Thời hạn gửi báo giá: tối thiểu 10 ngày với hàng hóa, dịch vụ y tế; tối thiểu 05 ngày với hàng hóa, dịch vụ khác.

Hiểu sai 7: “Hủy thầu thì luôn phải đăng quyết định hủy”

Điều 33 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định thẩm định, phê duyệt, công khai kết quả lựa chọn nhà thầu. Việc đăng tải quyết định hủy thầu gắn với trường hợp hủy thầu theo khoản 1 Điều 17 Luật Đấu thầu. Liên quan đến uy tín nhà thầu, Điều 20 Nghị định 214/2025/NĐ-CP yêu cầu chủ đầu tư đăng danh sách nhà thầu vi phạm trong 07 ngày làm việc kể từ ngày có hành vi.

Kiểm tra lại bằng đề

Đọc xong, làm ngay đề theo văn bản để xem mình còn nhầm chỗ nào:

• Luật Ngân sách nhà nước 89/2025/QH15
• Nghị định 73/2026/NĐ-CP
• Luật Đầu tư công 58/2024/QH15
• Nghị định 214/2025/NĐ-CP (đấu thầu)

Đang ôn thi khối tài chính: xem ôn thi công chức kế toán, thi công chức thuế và tuyển dụng công chức Bộ Tài chính 2026.

Bài viết được biên soạn với sự hỗ trợ của AI từ các bài học Điều luật và ngân hàng câu hỏi trên Công Viên Chức. Khi có khác biệt, nguyên văn văn bản là căn cứ.